حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2692
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
بسيارى از آنها طبيب و مدرّس و معلّم و منجّم و سالنامهنگار نيز بودند . مغها لباس سفيد در بر ميكردند و بسه درجه تقسيم ميشدند ، آنهائى ، كه از درجهء اولى بودند جاندارى را نميكشتند و غذاى حيوانى نميخوردند . كلمان اسكندرائى « 1 » گويد : در ميان مغها فرقهاى بود ، كه زواج را ممنوع ميدانست . از اين اطلاعات ، اگر صحيح باشد ، برميآيد ، كه مذاهب هندى در دورهء اشكانيان بايران سرايت كرده بود ، زيرا احتراز از كشتن جاندارى مخالف دين زرتشت است و موافق تعليمات آن بايد جانوران موذى يا مخلوقات اهريمن را نيست و نابود كرد و ديگر اينكه در مذهب زرتشت ترك دنيا و احتراز از زناشوئى كارى است نكوهيده . كسى ، كه اين كار كند دوست هرمز نيست ، دوست هرمز آنست ، كه خانواده تأسيس كند ، زمين را شخم بزند ، حشم تربيت كند ، كاريز بكند ، زمين موات را احياء دارد و غيره و غيره ( سعى و عمل با درستى و راستى ) . سترابون گويد ، كه روحانيّين اين زمان را حافظين آتشكده ميناميدند . اين لفظ ترجمهء ( آثروان ) يا بپارسى كنونى آتشبان است . در باب مذهب پارتيها و اشكانيان بيش از اين اطّلاعاتى بما نرسيده و از آنچه گفته شد به خوبى معلوم است ، كه در دورهء پارتى هم مانند دورهء هخامنشى مذهب رسمى وجود نداشته و مردم ايران و كليهء ملل تابعه دولت پارت در اختيار مذهبى آزاد بودند . خلاصه آنچه ، كه تا اينجا در باب پارتيها و اشكانيان گفته شد ، همان است ، كه در صفحهء 1533 هم ذكر شده . دو چيز از خصايص دولت پارت است : عدم مركزيت در امور سياسى و آزادى مذهب در امور دينى . در باب مذهب زرتشت و شعب آن در اينجا ذكرى نخواهد شد ، زيرا بيشتر اطّلاعات راجع به اين مذهب از دورهء ساسانى بما رسيده است و ، اگر بخواهيم با مدرك از اين مذهب سخن گوئيم ، بايد تأمل كنيم ، تا به زمان جمعآورى منابع و مدارك اين مذهب و نوشته شدن كتبى ، كه اطّلاعات راجعه را حاوى است ، برسيم و اين زمان جزء دورهء ساسانى است .
--> ( 1 ) - Clement d'Alexandrie از علماى مسيحى بود ، كه در قرن سوّم ميلادى ميزيست .